İşe İade Davası ve İşçi Hakları

İşçi, iş sözleşmesi işveren tarafından feshedildiğinde, eğer fesih geçerli bir nedene dayanmadığını düşünüyorsa, işe iade davası açabilir. İşçi, işten çıkarılmasının geçerli bir neden olup olmadığını sorgulayabilir ve eğer geçerli bir neden yoksa işe iade davası ile eski işine dönmeyi talep edebilir. İş Kanunu’na göre işe iade davası açabilmek için bazı şartlar bulunmaktadır.

İŞTEN ÇIKARILMA (FESİH)

Herhangi bir iş sözleşmesinin kıdem tazminatını gerektiren bir nedenle feshedilmesi durumunda, çalışılan her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödenmektedir. Bir yıldan artan süreler de oranlanarak hesaplamaya dahil edilir.

İşçi ile işveren arasındaki iş akdi çeşitli sebeplerle sona erebilir. İşçinin ölümü, tarafların anlaşması (ikale sözleşmesi) ve belirli sürenin dolması, iş sözleşmesini sona erdiren genel nedenlerdir. İş sözleşmesi, taraflardan birinin tek taraflı feshi ile de sona erebilir. Bu durumda işveren tarafından iş akdi feshedildiğinde işçinin bir takım hakları doğar. Bu haklar arasında kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti gibi alacaklar yer alır.

Fesih Türleri:

1. Bildirimli Fesih:

   • Belirsiz süreli ve sürekli iş sözleşmelerinde belli bir süre geçtikten sonra sözleşmeyi sona erdiren irade beyanıdır.
   • Bildirimli fesihte sözleşmeyi sona erdirmek isteyen tarafın sözleşmeyi sonlandıracağını önceden bildirmesi gerekir. Bildirim sürelerine uymayan taraf karşı tarafa ihbar tazminatı öder.

   Bildirim Süreleri:

   • Altı aydan az kıdemi olan işçi için, bildirimin yapılmasından itibaren iki hafta sonra,
   • Altı aydan bir buçuk yıla kadar kıdemi olan işçi için, dört hafta sonra,
   • Bir buçuk yıldan üç yıla kadar kıdemi olan işçi için, altı hafta sonra,
   • Üç yıldan fazla kıdemi olan işçi için, sekiz hafta sonra sona erer.
2. Bildirimsiz Fesih:
   • Taraflardan birinin haklı sebeplerle iş sözleşmesini derhal sona erdirmesidir. Bu durumda bildirimsiz fesih söz konusu olur.

İBRANAME

İş sözleşmesi sona erdiğinde işverenler, işçilerin ileride kendilerine karşı dava açmasının önüne geçmek amacıyla işçiden, kanundan ve sözleşmeden kaynaklanan tüm haklarını aldığını ifade eden bir belge alırlar. Bu belgeye ibraname denir. İbranamenin geçerlilik şartları şunlardır:

• Yazılı ibra sözleşmesi,
• İbra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az bir aylık sürenin geçmiş olması,
• İbra konusu alacağın türü ve miktarının açıkça belirtilmesi,
• Ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması gerekmektedir.

Eğer ibraname gerçeği yansıtmıyorsa, işçi ibranameye imza atmış olsa dahi dava açarak ödenmeyen haklarını talep edebilir.

İŞE İADE DAVASI

İş sözleşmesi işveren tarafından feshedildiğinde işçi, feshin geçerli bir nedene dayanmadığını düşünüyorsa, işe iade davası açabilir. İşçi, işe iade davası açmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecine başvurmalı ve arabuluculukta anlaşma sağlanamamalıdır.

İşe iade davası açabilmek için gerekli şartlar:

• İş Kanunu kapsamında çalışıyor olmak,
• Belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışıyor olmak,
• İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi,
• İşçinin işyerinde en az altı aylık kıdeminin olması,
• İş yerinde en az otuz işçinin çalışıyor olması,
• Feshin geçerli bir sebebe dayanmaması,
• Yazılı fesih bildirimi ve
• İşçinin işveren vekili olmaması gerekmektedir.

Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa işçi işe iade davası açamaz. Dava sonunda, işe iade kararı verilmesi halinde işçinin işe başlamak için karardan itibaren on gün içinde işverene başvurması gerekmektedir. İşveren başvurudan itibaren bir ay içinde işçiyi işe başlatabilir ya da başlatmaz. İşveren işçiyi işe başlatmazsa, işçi işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücretine hak kazanır.

KIDEM TAZMİNATI

Kıdem tazminatı, işçinin en önemli haklarındandır. İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için:

• İş Kanunu kapsamında çalışıyor olmak,
• İş sözleşmesinin belirli sebeplerle sona ermesi ve
• İşçinin en az bir yıl çalışmış olması gerekmektedir.

Kıdem tazminatına hak kazandıran haller:

• İşçinin ölümü,
• İşçinin muvazzaf askerliği,
• Kadın işçinin evlendiği için iş sözleşmesinin feshi,
• Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı almak amacıyla iş sözleşmesinin feshedilmesi,
• İşçinin haklı nedenle feshi,
• İşveren tarafından yapılan haklı nedenle fesih dışındaki fesihler.

Kıdem tazminatı hesaplama: Kıdem tazminatı, işçinin giydirilmiş brüt ücreti üzerinden hesaplanır ve her yıl için bir aylık ücret ödenir. Kıdem tazminatında tavan uygulaması vardır. Kıdem tazminatının bir yıllık tutarı, en yüksek devlet memurunun alabileceği emekli ikramiyesinin aylık tutarını geçemez.

İHBAR TAZMİNATI

İhbar tazminatı, iş sözleşmesini feshedecek tarafın, sözleşme feshi öncesinde belirli bir süre önce karşı tarafa bildirimde bulunmasını zorunlu kılar. İhbar süresine uyulmayan haksız fesihlerde, o sürelere karşılık olarak ihbar tazminatı ödenir.

İhbar tazminatı, giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır ve ihbar süresine bağlı olarak belirli bir ödeme yapılır.